Rumunii kościoły burzenland warowne siedmiogrodzcy osmańskie juliusz siedmiogrodzie zobacz też w demel historia seklerzy siedmiogrodu imperium bibliografia lista sasi wyd książąt.

Rumunii kościoły burzenland

Historia

Teren dzisiejszego Siedmiogrodu w starożytności został zasiedlony przez Daków, których państwo zostało podbite w 106 r. przez cesarza Trajana i włączone do cesarstwa rzymskiego jako prowincja Dacja (szczególną uwagę Rzymian przyciągnęły istniejące tutaj kopalnie złota). Panowanie rzymskie trwało do końca III w. Po wycofaniu się Rzymian teren ten objęty był "wielką wędrówką ludów", w jej wyniku osiedlili się tu Gepidowie. Osiedlali się tu m.in. Słowianie, a także szukający spokojnego miejsca do życia uciekinierzy z objętego konfliktami cesarstwa rzymskiego. Siedmiogród znajdował się kolejno pod mniej lub bardziej ścisłą kontrolą Gepidów (V-VI w.), Awarów (VII-VIII w.), wreszcie Węgrów, którzy ostatecznie podbili Siedmiogród w pierwszych latach XI w. Mozaiki ludnościowej dopełnili królowie węgierscy w XII w., kiedy to zorganizowali oni tutaj intensywną akcję osadniczą chłopów pochodzących z rejonów dzisiejszych Niemiec i Holandii – zwanych dzisiaj Sasami siedmiogrodzkimi. Za ich sprawą powstały w tym rejonie w kolejnych stuleciach liczne wsie z kościołami obronnymi, wpisane dzisiaj na listę światowego dziedzictwa UNESCO.

Etymologia

Obszar

Historyczny obszar Siedmiogrodu stanowi obszar Wyżyny Siedmiogrodzkiej zamknięty z wszystkich stron pasmami górskimi (od wschodu i południa Karpaty, od zachodu Góry Bihorskie, od północy Góry Rodniańskie). Począwszy jednak od traktatu w Trianon (1920), zgodnie z którym do Rumunii przyłączono nie tylko historyczny Siedmiogród, ale także długi pas ziem położonych na zachód od niego (m.in. część Banatu oraz Kriszanę), nazwy Siedmiogród używa się też często w odniesieniu do całego terytorium pomiędzy łukiem Karpat a granicą rumuńsko-węgierską i rumuńsko-serbską. Tereny te w XVI i XVII w. (nawet wraz z dzisiejszą wschodnią Słowacją) podlegały władzy książąt siedmiogrodzkich, oderwane od Węgier przez Turków, wówczas jednak traktowano je jako osobne terytorium pod nazwą Partium (z łacińskiego słowa "część" – oznaczającą tutaj część "właściwych" Węgier w odróżnieniu od Siedmiogrodu).

Dopiero rok 1918 przyniósł trwalszą zmianę przynależności Siedmiogrodu: prowincję tę przejęli z rąk wycofującej się armii austro-węgierskiej podążający za nią żołnierze rumuńscy, a to przesunięcie granic ostatecznie potwierdził traktat w Trianon (1920 r.). W czasie II wojny światowej w wyniku drugiego arbitrażu wiedeńskiego Rumunia pod naciskiem hitlerowskich Niemiec odstąpiła 30 sierpnia 1940 Węgrom północną część Siedmiogrodu (43.492 km² zamieszkałe przez 2,5 mln osób). Cesja ta była jednak nietrwała - już w 1944 węgierski regent Miklós Horthy, szykując się do kapitulacji wobec aliantów, liczył się ze stratą tego terytorium. Tak też się ostatecznie stało po wojnie, kiedy to na mocy traktatu paryskiego z 1947 r. Siedmiogród włączono do Rumunii, której częścią pozostaje on do dzisiaj. W latach 19521967 na terenie części Siedmiogrodu istniał Węgierski Okręg Autonomiczny. Za rządów Nicolae Ceauşescu prowadzona była także akcja "sprzedaży" Sasów siedmiogrodzkich do Niemiec. Obecnie również pojawiają się głosy na temat przyznania Siedmiogrodowi autonomii – kraj ten nadal wyraźnie wyróżnia się na tle dwóch pozostałych głównych krain historycznych Rumunii, zarówno pod względem narodowościowym (mieszanka etniczna Rumunów, Węgrów, Sasów i wielu innych), jak i religijnym (prawosławni stanowią tu znacznie mniejszy odsetek ludności niż w pozostałych częściach Rumunii).

Likwidację księstwa siedmiogrodzkiego i przyłączenie go do Austrii przyniósł pokój w Karłowicach w 1699 r. kończący przegraną przez imperium osmańskie długą wojnę. Postanowienia tego traktatu potwierdziły stan faktyczny, gdyż Habsburgowie sprawowali bezpośrednią kontrolę nad Siedmiogrodem już od 1690 r. Wówczas zmarł ostatni książę siedmiogrodzki Michał Apafy, godność książęcą przyjął zaś cesarz Leopold I – oznaczało to, że Siedmiogród nie został przyłączony do Królestwa Węgierskiego, a stał się niezależną od Węgier odrębną prowincją Monarchii, faktycznie administrowaną przez mianowanego przez cesarza gubernatora. Prób zmiany tego stanu szukał Franciszek II Rakoczy, który wzniecił powstanie antyhabsburskie w 1703 r., ogłosił się księciem siedmiogrodzkim w 1704 r., jednak po kilku latach walk ostatecznie poniósł klęskę 1711 r. i udał się na wygnanie. Odtąd Siedmiogród przez dłuższy czas był peryferyjną prowincją monarchii habsburskiej.

Pozostający pod panowaniem węgierskim Siedmiogród leżał na linii frontu. Nękali go Pieczyngowie, wobec czego król węgierski Andrzej II sprowadził tutaj Krzyżaków, których osadził w południowo-wschodniej części Siedmiogrodu w 1211 r. – ich obecność była krótka, do 1225 r. W 1241 r. podczas wielkiego najazdu Tatarów na Europę Środkową jeden z mongolskich oddziałów osłonowych spustoszył Siedmiogród. Wkrótce potem od południa pojawiło się niebezpieczeństwo tureckie, wraz z sięgnięciem imperium osmańskiego do Wołoszczyzny. Walka Węgier z Turkami znalazła swój finał w pierwszej połowie XVI w. i zadecydowała o losie Siedmiogrodu na dwa następne stulecia. W 1526 r. w bitwie pod Mohaczem siły węgierskie zostały rozgromione, poległ też, nie pozostawiając potomka, król Ludwik II Jagiellończyk. Do walki z najeźdźcą tureckim dołożyły się wówczas walki o tron węgierski – między Habsburgami a Janem Zapolyą, dotychczasowym wojewodą siedmiogrodzkim, który koronował się na króla węgierskiego. Wojna zakończyła się w 1541 r. podziałem Węgier. Siedmiogród został księstwem, uzależnionym od imperium osmańskiego. Jego władcą został syn Jana Zapolyi – Jan II Zygmunt Zápolya.

Przez następne półtora stulecia Siedmiogród niezmiennie pozostawał uzależniony od Turków, choć sięgały tu również interesy Austrii i Polski. Ostatnie ćwierćwiecze XVI w. to epoka książąt z rodu Batorych – jeden z nich, Stefan Batory, został wybrany królem polskim (książę siedmiogrodzki od 1571, król polski od 1576, zmarł 1586). Wśród książąt prowadzących intensywniejszą politykę międzynarodową wymienić należy też Gabora Bethlena, który walczył przeciwko Habsburgom podczas wojny trzydziestoletniej, oraz Jerzego II Rakoczego, uczestniczącego w próbie rozbioru Polski podczas potopu szwedzkiego. W 1599 r. na krótko władzę nad Siedmiogrodem zdobył Michał Waleczny, jednocząc w ten sposób pierwszy raz trzy księstwa rumuńskie. Przez pewien czas częścią Siedmiogrodu były ziemie wschodniej części Górnych Węgier z Koszycami (1608-1658). Okres panowania osmańskiego to także okres przemian wewnętrznych, szczególnie w XVI w. – wówczas dotarła na ten teren reformacja, odnosząc sukces, którego trwałości nie zaszkodziła w żaden sposób kontrreformacja, w kraju wybuchały też powstania chłopskie.

Zobacz też

Bibliografia

Zmiany przyniosła Wiosna Ludów. Rewolucja, którą wzniecili Węgrzy, jako jeden ze swoich postulatów miała przyłączenie Siedmiogrodu do Korony Węgierskiej – porażka rewolucji jednak zadecydowała o chwilowym niepowodzeniu tego zamierzenia. Większość walk tego zrywu odbyła się na terytorium tej prowincji, stamtąd także pokonani (wśród nich Józef Bem) ewakuowali się do Turcji. Austriacy ponownie rozdzielili obydwie prowincje, zniemczyli administrację. Czego jednak nie udało się osiągnąć drogą walki zbrojnej, dała Węgrom polityka – kompromis z roku 1867 prowadzący do powstania Austro-Węgier spowodował przyłączenie Siedmiogrodu do Węgier i – z kolei – rozpoczęcie intensywnej polityki madziaryzacyjnej.

Siedmiogród

Siedmiogród lub Transylwania (rum. Transilvania lub Ardeal, węg. Erdély, niem. Siebenbürgen) – kraina historyczna położona na Wyżynie Siedmiogrodzkiej w centralnej Rumunii. Główne miasta Siedmiogrodu to Braszów, Kluż-Napoka, Sybin i Târgu Mureș. Zamieszkany jest przez ludność narodowościowo mieszaną, większość stanowią Rumuni, ale zamieszkują ten teren także bardzo liczne mniejszości narodowe, przede wszystkim węgierska, saska (niemiecka), szeklerska i cygańska.

Reklama